ಸಮಾಜದ ಓಘದಲ್ಲಿ ‘ಯಜಮಾನ’ ಎನ್ನುವ ಪದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದು ಮನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ತಂದೆಯಿರಲಿ, ಊರಿನ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಗುತ್ತಿನ ಮನೆಯವರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಮುಕ್ತೇಸರರಿರಲಿ—ಯಜಮಾನ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಲಹುವ ‘ತಂದೆ’ಯ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನವದು.
ದರ್ಪದ ನಡೆಯಿಂದ ಸಾಧಿಸುವುದೇನು?
ಅತಿಯಾದ ಕೋಪ, ದರ್ಪದ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕ್ಷಣಿಕ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಗೌರವವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಒಡಕು ಮೂಡಿಸುವ ಅಹಂಕಾರ: “ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇ ವೇದವಾಕ್ಯ” ಎಂಬ ಯಜಮಾನನ ಅಹಂಕಾರವು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನದ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದ ಮಾತು: ದರ್ಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಕೋಪದಿಂದ ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ಜನರ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ಅವರ ಹೃದಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪತನ: ಅತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಗ್ಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ ಅವನ ಪತನದ ಹಾದಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಮನ್ವಯತೆಯೇ ಯಜಮಾನನ ಶಕ್ತಿ
ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಯಜಮಾನನು ಸಮುದಾಯದ ವಿವಿಧ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಕಲೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.
ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ : ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವಾಗ ಕೋಪಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ದರ್ಪದಿಂದ ಮನೆ ಮಂದಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ವಿನಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಳಬಹುದು.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಕ್ತೇಸರ: ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತಿಯ ತಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ದೇವನ ದಾಸನಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅಧಿಕಾರದ ದರ್ಪ ತೋರುವವನಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮದರ್ಶಿ.
ಗುತ್ತಿನ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ: ಹತ್ತು ಜನರ ಕಷ್ಟ ಸುಖಗಳಿಗೆ ಹೆಗಲು ಕೊಡಬೇಕಾದ ಈ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಹಂಕಾರವೇ ಶತ್ರು. ಗುತ್ತಿನ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನ ನಡೆಯು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
ಆದರ್ಶ ಯಜಮಾನನ ಗುಣಬಿಂಬಗಳು
ವಿದ್ಯಾ ದದಾತಿ ವಿನಯಂ | (ವಿದ್ಯೆ/ಅಧಿಕಾರವು ವಿನಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು)
ಒಬ್ಬ ಯಜಮಾನನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಬೇಕು:
ತಾಳ್ಮೆಯ ಗಣಿ: ಎಷ್ಟೇ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಯಜಮಾನ.
ಮೃದು ಭಾಷಣ: ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಬದಲು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
ತ್ಯಾಗ ಮನೋಭಾವ: ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಿಂತ ಸಮುದಾಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಗೌರವಾನ್ವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ
ಅಹಂಕಾರವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸುಡುವ ಬೆಂಕಿಯಾದರೆ, ವಿನಯವು ತಂಪು ನೀಡುವ ಶ್ರೀಗಂಧದಂತೆ. “ನಾನು” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು “ನಾವು” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಜವಾದ ‘ಯಜಮಾನ’ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದರ್ಪದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರ ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಗೌರವ ಕಾಲಾತೀತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವಜ್ಞನ ವಚನ:
“ನಡೆವುದೊಂದೇ ಭೂಮಿ ಕುಡಿವುದೊಂದೇ ನೀರು |
ಸುಡುವ ಅಗ್ನಿಯೊಂದೆ ಇರಲಾಗಿ | ಕುಲಗೋತ್ರ |
ನಡುವೆ ಎತ್ತಣದು ಸರ್ವಜ್ಞ ||”
ಯಜಮಾನನಾದವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡು, ದರ್ಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದಾಗ ಆ ಮನೆ, ಆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಆ ಸಮಾಜವು ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
✍️ ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ
