ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಕಣ್ಣೆದುರು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರದೆ, ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲೇ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮಾಹಿತಿ—ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಇಂದಿನ ಮನುಷ್ಯ ಸರ್ವಶಕ್ತನಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಹೊಳಪಿನ ಪರದೆಯನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಿ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತಾಗ ಒಳಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಂದು ನಿಗೂಢ ಮೌನ ತೇಲಿಬರುತ್ತದೆ. ಅರೆ, ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಇದೇ ಇಂದಿನ ‘ಅಯೋಮಯ ಬದುಕು’. ಅಯೋಮಯ ಎಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣದಂತೆ ಜಡವಾದ, ನಿಗೂಢ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸ್ಥಿತಿ. ದಿನವಿಡೀ ಸಾವಿರಾರು ಆಲೋಚನೆಗಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನಿಲುಕದ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಹೆಣಗಾಡಿದರೂ ಬದುಕಿನ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ವಿಚಾರಗಳು ನಮಗೆ ದಕ್ಕುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ತಳಮಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಸತ್ಯಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.
ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ನಿಗೂಢ ಸಾಗರ. ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಅರವತ್ತರಿಂದ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನರವಿಜ್ಞಾನ (Neuroscience) ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೂ ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ಅಂತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾವಿಂದು ‘ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಜಡತ್ವ’ (Emotional Numbness) ಅಥವಾ ‘ಅತಿಯಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡ’ (Emotional Overload) ಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ವಾತ್ಸಲ್ಯಗಳಂತಹ ಸಹಜ ಗುಣಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆತಂಕ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಮನೆಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಒಳಮನಸ್ಸಿನ ತುಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಿಗದೆ ಹೋದಾಗ ಬದುಕು ದಿಕ್ಕು ದೆಸೆಯಿಲ್ಲದ ಅಯೋಮಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ನಮಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬೇಕು, ಅದೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಧಾವಂತ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನದ್ದು. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮವೇ ಬೇರೆ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳೂ ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ, ಯಶಸ್ಸು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ—ಇವು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವಿಷಯ ದಕ್ಕದಿದ್ದಾಗ ಅವನಲ್ಲಿ ‘ಹತಾಶೆ’ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಖ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನೋಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನುಷ್ಯ ಹಪಹಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ಯಾವುದು ಹಸ್ತಾಮಲಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆಗ ಇಡೀ ಬದುಕೇ ಶೂನ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗಲು ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಸಿಗದ ವಿಚಾರಗಳ ಬೆಂಬತ್ತಿ ಹೋಗಿ, ಸಿಕ್ಕಿರುವುದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಮರೆಯುತ್ತಿರುವುದೇ ಇಂದಿನ ಅಯೋಮಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಾವಿಂದು ‘ಯಂತ್ರಾಧಾರಿತ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾನವರ ನಡುವಿನ ದೂರ’ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯ ಪರಿಚಯಸ್ಥರನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತಂದಿದೆ ನಿಜ, ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿರುವ ಹೆತ್ತವರ, ಸಂಗಾತಿಯ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸುವ ಪುರಸೊತ್ತನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿಬಿದ್ದಿದೆ. ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಳ್ಮೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಹಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಬದುಕು ಇಂದಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ (Individualistic) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಗೂಡಿನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಆಂತರಿಕ ಒಂಟಿತನವೇ ಬದುಕನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಡವಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಬದುಕಿನ ಈ ಅಯೋಮಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೇವಲ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳೂ ಇವೆ. ಮಾನವನ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳು ಅವನ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಾರ್ಮೋನ್ಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ನಮಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಸಂತೋಷವನ್ನು (Instant Gratification) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ‘ಡೋಪಮಿನ್’ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಸ್ರವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕೃತಕ ಜಾಲ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮನುಷ್ಯ ತೀವ್ರ ಬೇಸರ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯತೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ, ನಿದ್ದೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್’ ಎಂಬ ಒತ್ತಡದ ಹಾರ್ಮೋನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಂದಗೊಳಿಸಿ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೊಂದಲದ ಗೂಡಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಿಶು. ಮಣ್ಣು, ಮರ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕಿನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ತಲ್ಲಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಕಬ್ಬಿಣದಂತಹ ಅಯೋಮಯ ಬದುಕನ್ನು ಚಿನ್ನದಂತಹ ಹಿರಣ್ಮಯ ಬದುಕನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನಮ್ಮ ಒಳಗಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅತಿಯಾದ ಆಲೋಚನೆಗೆ (Overthinking) ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಬೇಕು. ನಮಗೆ ದಕ್ಕದ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೇಚಾಡುವ ಬದಲು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇನಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬದುಕಬೇಕು. ಕೃತಕ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಜೀವಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಹೆಗಲಾಗುವ, ನೊಂದವರಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ನಿದ್ದೆ, ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ಮಿದುಳಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಅದಕ್ಕೆ ನಾವೇ ವಸ್ತುವಾಗಬಾರದು.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬದುಕು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನು ಕಬ್ಬಿಣದಂತೆ ಕಠಿಣವಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಅಯೋಮಯವಾಗಿಸುವುದು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಅತಿವೇಗದ ಜೀವನಶೈಲಿ. ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೊರಗುವ ಮನುಷ್ಯ, ಪಾದದ ಬಳಿ ಅರಳಿನಿಂತ ಪುಟ್ಟ ಕಾಡುಪುಷ್ಪದ ನಗುವನ್ನು ನೋಡಲು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಸಿಗದ ಭಾವನೆಗಳ ಸುಳಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದಾಗ, ಕೈಗೆ ದಕ್ಕದ ವಿಚಾರಗಳ ಬೆಂಬತ್ತಿ ಓಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ‘ಇದ್ದುದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ’ಯೆಂಬ ಚೇತನವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಜಡತ್ವ ಕರಗಲು ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಣ್ಣಿನ ತಾರ್ಕಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಒಳಗಣ್ಣಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯ ಸಮ್ಮಿಲನವಾದಾಗ, ಬದುಕಿನ ಕಗ್ಗತ್ತಲ ಕದಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಬ್ಬಿಣದಂತಿದ್ದ ಜಡ ಬದುಕು ಕರಗಿ, ಕಾವ್ಯಮಯವಾದ, ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪವಾಗಿ ನಮ್ಮೆದುರು ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ಥಕತೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಪರಮ ಸತ್ಯ.
✍️: ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ
ಬರಹಗಾರ ಕಲ್ವಾಜೆ ಯವರ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ. ರೈ ಯವರು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಚಿಂತಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಂದಿನ ಜನರಿಗೆ ಇದೆ.