ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯ ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಮಣ್ಣನ್ನು ನಂಬಿ ಬದುಕುವ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಜೊತೆಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆ ಚಿಗುರೊಡೆದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಹೆಗಲು ಕೊಟ್ಟು ನಿಂತಿದ್ದು ಇದೇ ಮೂಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಇಂದು ನಗರೀಕರಣದ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಂಬ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ನಾಗರಿಕ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಸಿಗುವ ಮುನ್ನವೇ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ನಮ್ಮ ಹಟ್ಟಿಯ, ನಮ್ಮ ಅಂಗಳದ, ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಬದುಕಿನ ಉಸಿರಾಗಿದ್ದವು. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಕೇವಲ ಯಜಮಾನ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಿತನ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸೇತುವೆ. ನನ್ನದೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿಹಾಕಿದಾಗ, ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಪಿಲೆ ಹಸು, ಕಣಜದ ಕಾವಲುಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಪ್ಪು ನಾಯಿ, ಕತ್ತಲ ಕೋಣೆಯ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಾಗಿದ್ದ ಬೆಕ್ಕು… ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಕರುಳಬಳ್ಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೇ ಆಗಿದ್ದವು.
ಮನುಷ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಿಯಾದರೂ, ಅವನ ಒಳಗಡೆ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಒಂಟಿತನ ಸದಾ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರೀತಿಯ ನೋಟದಿಂದ, ಬಾಲ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಮೈದೂಗುವಿಕೆಯಿಂದ ದೂರಮಾಡುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಿರುತ್ತದೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ—ಅದು ನಾಯಿಯಾಗಿರಲಿ, ಬೆಕ್ಕಾಗಿರಲಿ—ಅದಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಧನಸಂಪತ್ತಿನ ಅರಿವಿಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ನೀವು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದೀರಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲ. ನೀವು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಅದು ತೋರುವ ಆ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹವಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದು. ನಾವು ಅಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಂದು ಮಡಿಲಿಗೆ ತಲೆ ಇಡುವ ನಾಯಿ, ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಕಾಲಿಗೆ ಮೈಯುಜ್ಜುತ್ತಾ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವ ಬೆಕ್ಕು—ಇವುಗಳ ಭಾಷೆ ಮೌನವಾದರೂ, ಆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಜಗದ ಎಲ್ಲ ಕರುಣೆಯೂ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಮನೆಯ ಸಂಪತ್ತು. ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಮನೆಗೆ ಕಳೆಯೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದನಕರುಗಳು ಕೃಷಿಯ ಆಧಾರ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿನ ಭಾಗ್ಯ ನೀಡುವ ಮನೆಯ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯರಾದರೆ, ನಾಯಿ ಇಡೀ ತೋಟ, ಕಣಜ ಮತ್ತು ಮನೆಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಗೆಳೆಯ. ಇನ್ನು ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಇಲಿ-ಹೆಗ್ಗಣಗಳ ಉಪಟಳದಿಂದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮನೆಯ ಆಪ್ತ ಒಡನಾಡಿಗಳು. ನಮ್ಮ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ದನಗಳ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಗೋಪೂಜೆಯಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ನಾವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ದೈವತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿ ಪೂಜಿಸಿದೆವು ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಾಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳು ಸುಸ್ತಾದಾಗ, ರೈತ ತಾನೂ ಅತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನು ಸವರಿದ ನೈಜ ಘಟನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಮುಂದಿವೆ.
ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಿ ಇಂದು ಮನೆಯ ಚಾವಡಿಯ ಸೋಫಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಎರಡೂ ಮುಖಗಳಿವೆ. ಇಂದು ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹಾಗೂ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಸರೆಯಾಗಿವೆ ನಿಜ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತರುವುದು ಕೇವಲ ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತಿಗಾಗಿ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ವಿದೇಶಿ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕುವುದು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕ್ರೌರ್ಯ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರೇಮ ಎಂದರೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾಥವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ದೇಶಿ ತಳಿಯ ಜೀವಕ್ಕೊಂದು ಆಸರೆ ನೀಡುವುದು. ನಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶಿ ತಳಿಗೂ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಮನುಷ್ಯ ನಂಬಿಕೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಎಂದಿಗೂ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಲೀಕ ಎಷ್ಟೇ ಬಡವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಹರಿದ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದರೂ ನಾಯಿ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮಲಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜನ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲುವರೆಗೂ ಬಂದಿದ್ದು ಒಂದು ನಾಯಿ ಎಂಬ ಕಥೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ನಡುವಿನ ಸನಾತನ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಸತ್ತಾಗ ಇಡೀ ಮನೆಗೆ ಮೈಲಿಗೆಯ ಸೂತಕ ಆವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸಮಾಧಿ ಕಟ್ಟಿ, ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟು, ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇವೆ. ಈ ಕರುಳಿನ ನಂಟು ಕೇವಲ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಮೂಕಜೀವಿಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಬರುವುದು ಕೇವಲ ಕಾವಲು ಕಾಯಲೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಸ್ವರ್ಥದ ಮನರಂಜನೆಗೋ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಶಬ್ದಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಮನುಷ್ಯತ್ವ’ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂದು ನಮಗೆ ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಕಲಿಸಿಕೊಡಲು. ವರ್ತಮಾನದ ಹಗೆತನ, ಮುಖವಾಡದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬದುಕಿನ ನಡುವೆ, ಯಾವುದೇ ಶರತ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರೀತಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು تಕ್ಷಣವೇ ಕ್ಷಮಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಈ ಮೂಕಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲೋ, ಒಳಗೋ ಒಂದು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಕ್ಷಯಪಾತ್ರೆಯೊಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಅವುಗಳ ಮೂಕ ಭಾಷೆಯ ಒಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಸಹಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಗೌರವಿಸೋಣ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಭೂಮಿ ಎಷ್ಟು ನಮಗೋ, ಅಷ್ಟೇ ಆ ಮೂಕಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಹಕ್ಕುಳ್ಳದ್ದು.
✍️: ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ
