ಬಂಧಗಳ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿಘಟನೆ

🙁 ಒಂದು ಅಂತರಂಗದ ಅವಲೋಕನ)

​ಮಾನವ ಸಂಕುಲದ ವಿಕಾಸವು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಪಯಣ. ನಿಸರ್ಗದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಒಬ್ಬ ಒಂಟಿ ಜೀವಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಸಂಘಜೀವಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕ್ಷಣವೇ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇಂದು ನಾವು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಗಿಲೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಮೂಹವೊಂದು ‘ಚೇತನ’ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಲು ಸಂಬಂಧಗಳೆಂಬ ನರತಂತುಗಳು ಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ತಂತುಗಳು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಧಃಪತನದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

​ವಿಜ್ಞಾನದ ಕನ್ನಡಿ ಮತ್ತು ಕಳೆದುಹೋದ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
​ನಮ್ಮ ಮಿದುಳಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾವನೆಗೂ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಳಾಸವಿದೆ. ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಹಸ್ತಲಾಘವ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಆತ್ಮೀಯತೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ‘ಆಕ್ಸಿಟೋಸಿನ್’ (Oxytocin) ಎಂಬ ರಸಧಾರೆ ಕೇವಲ ಸುಖದ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತದೆ.
​ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರದೆಗಳ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುವ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳು (Notifications) ನುಂಗಿ ಹಾಕುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮೆದುಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ‘ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್’ (Cortisol) ಎಂಬ ಒತ್ತಡದ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಅನ್ನು ಸ್ರವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸದಾ ಆತಂಕಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ತೋರುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

​ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ಸಂಬಂಧಗಳು
​ಸಮಾಜದ ಭದ್ರಬುನಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಂಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂದು ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ನಮ್ಮವರು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ, ಇಂದು ‘ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಉಪಯೋಗಿತಾವಾದ’ವು ಸಂಬಂಧಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಇಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬದಲು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ‘ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬದುಕು’ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೀರಿ ಹಾಕುತ್ತಿದೆ.
​ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ಸೇತುವೆ
​ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಗೆ (EQ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವು ಬದುಕಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಆದರೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾರದು. ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಅಸಂಗತತೆಯಿಂದಾಗಿ (Cognitive Dissonance) ಇಂದು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅವಕ್ಕೆ ತರ್ಕದ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಂವಹನದ ಸೇತುವೆಗಳು ಮುರಿದುಬಿದ್ದು, ಮೌನದ ಗೋಡೆಗಳು ಎತ್ತರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮೌನವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅಪಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಮೌನವು ಸಂವಹನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಂದ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ.

​ಪರಾನುಭೂತಿಯ ಕ್ಷೀಣತೆ
​ಪರಾನುಭೂತಿ ಅಥವಾ ‘ಎಂಪತಿ’ (Empathy) ಎನ್ನುವುದು ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಜೀವಾಳ. ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ‘ಮಿರರ್ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು’ (Mirror Neurons) ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನೋವನ್ನು ನಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಸಂವೇದನಾಶೂನ್ಯತೆಯ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು ಮಸುಕಾಗುತ್ತಿವೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತವಾದಾಗ ನೆರವಿಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಬದಲು ಕ್ಯಾಮರಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಮಾನಸಿಕತೆ ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಧಃಪತನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ಗುಣ ಅಥವಾ ತ್ಯಾಗ ಇಂದು ‘ದೌರ್ಬಲ್ಯ’ವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಸಂಬಂಧದ ಸೋಲಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು.
​ಸಮಾರೋಪ: ಮರುಚಿಂತನೆಯ ಅಗತ್ಯ
​ಬದುಕಿನ ಈ ಓಟದಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಿಂತು ಯೋಚಿಸಬೇಕಿದೆ. ವೇಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ನಮಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ನೀಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮಾಗಲು ಸಮಯ ಬೇಕು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಿಡ ಮರವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡಲು ಹೇಗೆ ತಾಳ್ಮೆಯ ಪೋಷಣೆ ಅಗತ್ಯವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಕೂಡ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನ ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಹಜತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು, ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಕಲೆ ಕಲಿಯಬೇಕಿದೆ.
​ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಬದುಕು ಜಟಕಾಬಂಡಿ, ವಿಧಿ ಅದರ ಸಾಹೇಬ”. ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಸಹಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕಾರವಲ್ಲ, ಅದು ಬದುಕಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಕೂಡ ಹೌದು. ವಿಜ್ಞಾನವು ನಮಗೆ ಸಂವಹನದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಆ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು.
​ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಬದುಕು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಟದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾವನೆಗಳ ಸಾರ. ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಯ ಬದಲು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದ ಹರಿವು ಉಂಟಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕುಸಿದು ಹೋದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಸಾಲುಗಳಾಗದೆ, ನಮ್ಮ ರಕ್ತಗತವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಲಿ. ಅಂತರಂಗದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯ ದೀಪದಿಂದ ಬೆಳಗೋಣ; ಆಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಬಂಧವೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ, ಬದುಕು ಸಾರ್ಥಕತೆಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತದೆ.

✍️ ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ